شكار و ماهيگيري


+ شانه دار كابوس درياي خزر

باپديدار شدن آبزي موسوم به شانه دار مهاجم در درياي خزر به شدت از ذخاير كيلكا كاسته و در اين ميان ايران كه ببش از ساير كشورهاي حوزه خزر دچار زيان شده ودر پي جلب موافقت ديگر كشورها براي اجراي برنامه مبارزه با شانه دارمهاجم درياي خزر است.

شانه دار كه مبدل به كابوس صيادان كيلكاي درياي خزر شده و تعادل زيستي بزرگترين درياچه جهان را برهم زده ، ماهي كوچكي است از خانواده ژله فيش ها كه كمتر از 8 سانتي متر طول دارد و 98 درصد بدنش را آب تشكيل ميدهد.

اين موجود با نام علمي نميوپسيس ليدي Mnemeiopsi leidy  از آبزيان بومي اقيانوس اطلس در سواحل قاره آمريكاست كه تا كنون در هر نقطه اي كه پايش رسيده، صدمه هاي سنگيني به اكو سيستم و جانداران آن منطقه وارد كرده .

درياي سياه و درياي مديترانه و درياي آزوف از نقاطي هستند كه پيش از درياي خزر شاهد غارتگري اين آبزي بودند، جانداري كه اشتهاي سيري ناپذيري در تغذيه از نئوپلانگتون ها ( خوراك اصلي كيلكا) و تخم و لارو كيلكا دارد .

شواهد، حاكي از ورود اين آبزي به درياي خزر در حدود 8 يا 9 سال پيش است اگرچه در ابتدا هيچ كس فكر نميكرد كه اين موجود ريز به زودي به يكي از خطرناك ترين جانداراني مبدل شود كه تا كنون ، حيات ديرپاي درياي خزر به چشم ديده است.

ورود شانه دار درست زماني بود كه توليد ماهيان كيلكا بالا ترين حد رسيده بود.اين نخستين عكس العمل درياي خزر در پذيرايي از اين مهمان ناخوانده بود.

آخرين تلاشها براي باز گرداندن آرامش به درياي خزر كوچ دادن برئواواتا Ber0e ovata  دشمن شماره يك شانه دار مهاجم به درياي خزر است.

شانه دار يك جانور پلانگتون ،يعني يك جانور غوطه ور در آب است حالت ژله اي دارد و به وسيله موهاي ريز شانه اي شكل خود در آب حركت مي كند . اين آبزي توليد مثل زيادي دارد و با توجه به اينكه جانوري دو جنسي است وقابليت نر و مادگي را با هم دارد پس از تولد ،در 2 هفته بالغ شده و هر كدام ميتواند 6 هزار تخم بريزد. نكته جالب اين است كه لارو شانه دار نيز قادر به تخم ريزيست .

اطلاع دقيقي از ورود شانه دار به درياي خزر وجود ندارد  ولي نخستين بار در سال 1378 مؤسسيه تحقيقات شيلات ايران و دانشگاه تربيت مدرس در يك پروژه تحقيقاتي مشترك اين آبزي را مشاهده كردند.

اجتمالا شانه دار از طريق مخزن توازن كشتي ها از كانال ولگادن وارد درياچه خزر شدند.شانه دار در مدت كمي زياد شد و از سال 79 تاثير خود را نشان داد به طوري كه ميزان صيد كيلكا از 95 هزار تن در سال 78 به 78هزار تن در سال79 رسيد و در سال 79 اين رقم يه 15 هزار تن تقليل رفت .

صيد كيلكا در سال83 به 19 هزار تن و در سال 84 به 21 هزار تن افزايش يافت و دليل آن اين است كه تا كنون به حد كافي پلانگتون  براي تغذيه شانه دارهاوجود داشت ، ولي از سال 83 با كاهش ميزان پلانگتون ها كه كيلكاها نيز از آن تغذيه ميكنند شانه دار ها گرسنه ماندندو بر اساس تحقيقات شكم بسيار ياز شانه دار ها خالي بود به طوري كه همزمان با كاهش پلانگتونها كيلكاها و به طبع شانه دار هم كاهش يافت و توازن جديدي بر دريا حاكم شد.

براي افزايش صيد كيلكا بايد اين دليل را اورد كه:

در درياي خزر سه نوع كيلكا وجود دارد ، كيلكاي آنچوي anchovy كيلكاي معمولي و كيلكاي چشم درشت . ابتدا كيلكاي آنچوي كه از نوع مرغوب بود صيد ميشد ولي تازگي ها كيلكاي معمولي كه كيلكاي چندان مرغوبي هم نيست صيد ميشود در واقع كيلكاي معمولي اغلب از نوع پلانگتون ها به نام اكاريتا تغذيه ميكند كه شانه دار مهاجم چندان به ان توجه ندارد و از سوي ديگر كيلكاي معمولي در مناطق كم عمق درياي خزر زيست ميكند كه در اين مناطق شانه دار كمتري وجود دارد از همين رو شمار كيلكاي معمولي افزايش يافت . كاهش كيلكاي آنچوي به حدي نيست كه نسل آن در درياي خزر تهديد شود ولي صيد آن براي صيادان اقتصادي نيست .

از نظر علمي تهاجم به پديده اي گفته مي شود كه در ان جانوري وارد محيطي جديد شود وبه اكوسيستم ان صدمه وارد كند. در درياي مديترانه 500 گونه ماهي وجود دارد در حالي كه درياي سياه و خزر 150 گونه دارد .بالطبع در اكوسيستمي مانند درياي مديترانه دست كم چند نوع ماهي براي مقابله باشانه دار يافت ميشود . اما ورود شانه دار به درياي خزر زيانبار بوده است. سال 78 در تحقيقاتي ، گونه مقابله كننده با شانه دار تشخيس داده شد . گزارش بعدي در سال 79 حاكي از اين بود كه ميزان تراكم شانه دار در آبهاي ايران و جمهوري آذرباييجان بيش از حد قابل قبول است و بايد هرچه سريعتر فكري براي ان كرد . با توجه به اينكه برئواواتا ، دشمن طبيعي شانه دار است ، اين كار به روسيه محول شد تا دشمن شانه دار از اقيانوس اطلس به در ياي خزر آورده شود .روسيه با انجام تحقيقاتي گزارش كرد كه به دليل پايين بودن شوري آب درياي خزر اواتا قادر به زنده ماندن در اين درياچه نيست.

در موسسه تحقسقات شيلات ايران چند نمونه از اواتا را از تركيه به ايران اوردند و در ازماشگاه پژوهشكده اكولوژي در ساري با شوري كم حوضچه هاي پلكاني سازگار كردند .شانه دار خوار اواتا ي سازگار شده مورد برسي قرار گرفت كه تقريبا برابر با شانه دارخوار اين آبزي در درياي سياه بود . سپس اواتا ها مورد برسي قرار گرفت كه آيا ميتواند انگل را نيز با خود به همراه بياورد و مشخص شد كه اواتا ها انگل دارد كه مختص به خود شانه دار هاست ولي اين انگل ها در حين سازگاري از بين ميروند. سوال بعدي اين است كه اواتا ها بعد از بين بردن شانه دارها آيا به سراغ ديگر زئوپلانگتون ها خواهد رفت و خود مشكل ساز خواهد شد كه براي يافتن اين پاسخ اواتا ها را در محيط غير طبيعي گرسنگي دادند به طوري كه تنها پلانگتون آكاريتا وجود داشت مشاهده شد كه اواتا از گرستگي ميميرد ولي آن را نميخورد.تحقيقات در مورد تكثير مصنوعي ، تخم كشي وتوليد لارو اواتا ناموفق بود.

در نشست منطقه اي تهران در اسفند 82 كه با حضور 5 كشور حوزه درياي خزر و سازمانهاي بين المللي برگزار شد ، قطعنامه اي تصويب شد كه اوانا به درياي خزر انتقال داده شود . اجراي قطعنامه يك شرط دارد كه آن هم موافقت 5 كشور است كه ايران موافقت خود را اعلام كرد اما روسيه گفت كه اوانا با درياي خزر سازگار نيست و خواستار تحقيقات بيشتر شد و كشورهاي ديگر هم بالطبع مخالفت كردند.

شانه دار مهاجم در قسمت هاي شورتر و گرمتر دريا بهتر رشد ميكند و از آنجا كه آبهاي ايران داراي چنين شرايطي است زيان ايران از اين حيث بيشتر است. پروژه اي در سطح ملي تصويب شد كه از سال 86 مقدمات اجراي طرح آغاز ميشود چنانچه پروژه اجرا شود در مدت 3 تا 5 سال صيد كيلكا به ميزان قبل از هجوم شانه دار ميرسد واين مستلزم سه مرحله است :

1-     افزايش تعداد شانه دار خوار محله

2-     كاهش ميزان شانه دار مهاجم

3-     افزايش ميزان كيلكا

 

منبع : روزنامه ايران

نویسنده : مهدی رخ ; ساعت ٩:٠۳ ‎ب.ظ ; چهارشنبه ۸ آذر ،۱۳۸٥
تگ ها:
comment نظرات () لینک